Στίγκλιτς: Το πρόβλημα είναι η λιτότητα και όχι τα ελλείμματα

Περισσότερη Ευρώπη ή καθόλου Ευρώπη είναι το δίλημμα, λέει ο νομπελίστας

 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  07:27

Ο καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια (ΗΠΑ) και βραβείο Νόμπελ οικονομίας, Τζόζεφ Στίγκλιτς, σε συνδιάσκεψη του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για την Ασία, τον Ιούνιο 20102, στην Μπαγκόκ, Ταϊλάνδη [Brent Lewin/Bloomberg]

 

Το βασικό πρόβλημα της Ευρώπης τώρα είναι η λιτότητα, εξηγεί σε συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel», ο νομπελίστας οικονομίας και καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ, Τζόζεφ Στίγκλιτς.

Αλλά και η πηγή της κρίσης, κατά τον καθηγητή, «δεν βρίσκεται στα υπερβολικά υψηλά, μακροπρόθεσμα χρέη και ελλείμματα. Η ύφεση προκάλεσε τα ελλείμματα, και όχι το αντίστροφο. Πριν από την κρίση η Ισπανία και η Ιρλανδία είχαν δημοσιονομικά πλεονάσματα και δεν μπορούν να κατηγορηθούν για σπατάλες».

Τέλος, για τη διέξοδο από την κρίση, ο Στίγκλιτς δεν βλέπει παρά δύο λύσεις: «Οι εναλλακτικές λύσεις είναι: περισσότερη ή καθόλου Ευρώπη. Όλες οι ενδιάμεσες λύσεις είναι ασταθείς».


Τα αποσπάσματα της συνέντευξης, τα οποία αφορούν στην ευρωπαϊκή κρίση είναι τα εξής:

Ερώτηση: Θα αποτελούσε η αναδιανομή - από το Βορρά στο Νότο - τη λύση και για την Ευρώπη και την κρίση στην Ευρωζώνη;

Απάντηση: Το βασικό πρόβλημα στην Ευρώπη είναι προς το παρόν τα πακέτα λιτότητας, τα οποία μειώνουν την ζήτηση και αποδυναμώνουν την οικονομική ανάπτυξη. Η εγκατάλειψη αυτής της πολιτικής είναι απολύτως αναγκαία, για να αποκτήσουμε περισσότερη ισότητα. Για παράδειγμα, η Ισπανία γίνεται όλο και πιο αδύναμη, το χρήμα φεύγει από τη χώρα, είναι παγιδευμένη σε μια υφεσιακή πορεία.

Ερώτηση: Δεν αποτελεί το πραγματικό πρόβλημα η έλλειψη ανταγωνιστικότητας; Η Ισπανία και οι άλλες χώρες που διέρχονται κρίση ζούσαν πέραν των δυνατοτήτων τους, για το λόγο αυτό τώρα βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση.

Απάντηση: Όχι, η αιτία για την κρίση της Ευρώπης δεν βρίσκεται στα υπερβολικά υψηλά, μακροπρόθεσμα χρέη και ελλείμματα. Η ύφεση προκάλεσε τα ελλείμματα, και όχι το αντίστροφο. Πριν από την κρίση η Ισπανία και η Ιρλανδία είχαν δημοσιονομικά πλεονάσματα και δεν μπορούν να κατηγορηθούν για σπατάλες. Περισσότερη δημοσιονομική πειθαρχία απλώς θα επιδείνωνε την παρακμή. Ποτέ καμία εθνική οικονομία δεν ξεπέρασε την ύφεση με τη βοήθεια πολιτικής της λιτότητας.

Ερώτηση: Σίγουρα; Και η Εσθονία και η Λιθουανία; Οι χώρες της Βαλτικής βελτίωσαν την παραγωγικότητά τους μέσω μισθολογικών περικοπών και ανέκαμψαν.

Απάντηση: Πρόκειται για μικρές χώρες, οι οποίες μπορούν να εξισορροπήσουν την απώλεια δημοσίων δαπανών με περισσότερες εξαγωγές. Αλλά αυτό δεν λειτουργεί τόσο απλά, όταν η συναλλαγματική ισοτιμία είναι σταθερή και οι εμπορικοί εταίροι δεν είναι σε καλή κατάσταση. Οι χώρες που βρίσκονται σε κρίση δεν υποφέρουν από υπερβολικές δαπάνες. Το πρόβλημα εκεί δεν είναι η προσφορά, αλλά η ζήτηση. Η δημοσιονομική και η νομισματική πολιτική είναι υπεύθυνες να αποκαταστήσουν την πλήρη απασχόληση.

Ερώτηση: Ανεξαρτήτως τιμήματος; Κανένας ιδιωτικός προϋπολογισμός δεν μπορεί μονίμως να ζει πέραν των δυνατοτήτων του. Γιατί θα πρέπει να αποτελέσουν εξαίρεση οι κυβερνήσεις;

Απάντηση: Επειδή οι κυβερνήσεις διαφέρουν από τους ιδιωτικούς προϋπολογισμούς. Αν ένας πολίτης περιορίζει τις δαπάνες του, αυτό δεν έχει επιπτώσεις στη χώρα. Εξ αυτού δεν αυξάνεται η ανεργία. Όταν όμως η κυβέρνηση μειώνει τις δαπάνες της, τότε αυτό έχει ισχυρό αντίκτυπο. Μια αύξηση μπορεί να θέσει σε κίνηση την παραγωγή, θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας για ανθρώπους, οι οποίοι διαφορετικά θα παρέμεναν άνεργοι.

Ερώτηση: Ποιες ευκαιρίες για το μέλλον βλέπετε για την Ευρώπη;

Απάντηση: Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Οι εναλλακτικές λύσεις είναι: περισσότερη ή καθόλου Ευρώπη. Όλες οι ενδιάμεσες λύσεις είναι ασταθείς.

Ερώτηση: Ποια από αυτές τις επιλογές θα ήταν επωφελέστερη για τη Γερμανία;

Απάντηση: Και οι δύο στρατηγικές θα κόστιζαν στη Γερμανία, αλλά η «περισσότερη Ευρώπη» θα κοστίσει λιγότερα. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα κοινό τραπεζικό σύστημα και μια κοινή δημοσιονομική πολιτική. Και αν εκδώσει κοινά ομόλογα, θα μπορούσε να έχει ακόμα ευνοϊκότερη πρόσβαση στις αγορές δανεισμού απ' ό,τι οι ΗΠΑ. Έτσι, η «περισσότερη Ευρώπη» δεν είναι καλύτερη μόνο για την Ισπανία ή την Ιταλία, αλλά και για τη Γερμανία.

 

 

Για 3 λόγους θα μείνει η Ελλάδα εντός ευρώ

Ο οικονομικός αναλυτής και συγγραφέας Ρόμπερτ Σάμιουελσον μιλάει στην «Κ»
Συνέντευξη στον Αθανασιο Ελλις
Η εκτίμηση που επικρατεί στις ΗΠΑ είναι ότι στην παρούσα συγκυρία ο Αντώνης Σαμαράς αποτελεί την «τελευταία ευκαιρία», τονίζει σε συνέντευξή του στην «Κ» ο γνωστός οικονομικός αναλυτής της «Ουάσιγκτον Ποστ» και συγγραφέας, Ρόμπερτ Σάμιουελσον. O ίδιος προβλέπει ότι η Ελλάδα θα παραμείνει στη Ζώνη του Ευρώ, άποψη που, όπως σημειώνει, επικρατεί και στη Γουόλ Στριτ. Σπεύδει, πάντως, να προσθέσει ότι την τελική απόφαση επ’ αυτού θα λάβουν οι Ευρωπαίοι εταίροι της χώρας, αφού αυτοί παρέχουν τη χρηματοδότηση που θα καταστήσει εφικτή μια τέτοια εξέλιξη.
– Ποια είναι η εικόνα για την ελληνική κρίση στις ΗΠΑ;
– Με εξαίρεση όσους εργάζονται στις αγορές, κυβερνητικούς αξιωματούχους και οικονομολόγους, οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην ελληνική κρίση. Και στον βαθμό που το κάνουν επικεντρώνονται κυρίως στην κοινωνική αναταραχή, τις πολιτικές συγκρούσεις, και την ανθρώπινη δυστυχία, και όχι στις οικονομικές τριβές και τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα.
– Πώς βλέπουν στην Ουάσιγκτον τον κ. Σαμαρά;
– Εχω την αίσθηση ότι και εδώ στην Αμερική βλέπουν τον κ. Σαμαρά όπως και στην Ευρώπη, ως την «τελευταία ευκαιρία».
– Ποιο είναι το κλίμα στη Γουόλ Στριτ για την Ελλάδα;
– Η επικρατούσα άποψη είναι πως με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τόσο η Ελλάδα όσο και η υπόλοιπη Ευρωζώνη θα αποφύγουν να προκαλέσει η Ελλάδα μια βαθιά ευρωπαϊκή κρίση. Σε κάθε περίπτωση, οι αγορές ανησυχούν περισσότερο για το μέλλον του ευρώ, παρά για το μέλλον της Ελλάδας.
Μεγάλες θυσίες– Εκτιμάτε ότι θα παραμείνει η Ελλάδα εντός της Ευρωζώνης;
– Πιστεύω ότι θα παραμείνει εντός του ευρώ για τους παρακάτω λόγους: πρώτον, όπως σας είπα, τα άλλα μέλη της Ευρωζώνης δεν θέλουν να προκαλέσουν μια ευρύτερη κρίση, δεύτερον, οι Ελληνες έχοντας ήδη υπομείνει τόσες πολλές θυσίες θα ήταν ανόητο να τις αφήσουν να πάνε χαμένες και να αποχωρήσουν από το ευρώ τώρα, και, τρίτον, όλοι γνωρίζουν ότι το πιθανότερο είναι πως τα πράγματα θα είναι πιο άσχημα εάν η Ελλάδα φύγει από την Ευρωζώνη και υιοθετήσει το δικό της νόμισμα, τη νέα δραχμή. Θα σημειωνόταν βαθιά υποτίμηση, υψηλός πληθωρισμός, και γενική οικονομική αποσταθεροποίηση. Πάντως, το εάν θα μείνει η Ελλάδα εντός της Ευρωζώνης εξαρτάται κυρίως από τη στάση των άλλων μελών του κλαμπ αυτού τα οποία, τελικά, είναι και αυτά που θα κληθούν να συνεχίσουν να παράσχουν χρηματοδότηση.
– Γιατί πιέζει η Ουάσιγκτον -Ομπάμα, Γκάιτνερ, Μπερνάνκι- το Βερολίνο να ακολουθήσει περισσότερο επεκτατική πολιτική;
– Θεωρώ ότι αυτό ισχύει, αν και δεν έχω δει δημόσιες αποδείξεις. Η κυβέρνηση Ομπάμα έχει μια γενική κεϊνσιανή κλίση σύμφωνα με την οποία η απάντηση σε μια αδύναμη οικονομία είναι η παροχή μεγαλύτερης ρευστότητας. Στην Ευρώπη η μια εφικτή πηγή περισσότερης ρευστότητας είναι η Γερμανία γιατί είναι η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία και η οικονομική της κατάσταση είναι σχετικά ισχυρή. Παράλληλα, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι η επιδεινούμενη οικονομική κρίση της Ευρώπης ίσως θέσει εκτός τροχιάς την αναιμική ανάκαμψη στις ΗΠΑ.
– Επηρεάζει και το γεγονός ότι η Ε.Ε. είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των ΗΠΑ.
– Δεν είναι μόνον η θέση της Ευρώπης ως μεγάλου εμπορικού εταίρου. Είναι επίσης και η ψυχολογική επίπτωση στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και την ευρύτερη διεθνή οικονομία, καθώς η κρίση αποθαρρύνει την επενδυτική δραστηριότητα.
– Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Ομπάμα έχει διαμηνύσει στην Ευρώπη να μη λάβει μείζονες αποφάσεις (Grexit) πριν από τις αμερικανικές εκλογές.
– Δεν το έχω δει να συμβαίνει δημόσια. Θα ήταν πολύ ωμή κίνηση. Πάντως, είναι σαφές ότι η κυβέρνηση Ομπάμα ανησυχεί για το τι μπορεί να συμβεί στην Ευρώπη το οποίο θα υπονόμευε την προοπτική επανεκλογής του δημοκρατικού προέδρου. Ετσι, δεν αποκλείεται να έχουν διαμηνύσει κάτι τέτοιο.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_100056_30/09/2012_497191

Η χαμένη αφήγηση

Tου Νικου Κωνστανταρα

Οταν δεν υπάρχει μια κεντρική αντίληψη για το πού βρισκόμαστε και πού πηγαίνουμε, είναι φυσικό να κυριαρχούν στη δημόσια ζωή σκιές και υποψίες, ενώ διάφορες ιδιοτελείς δυνάμεις θα καθορίζουν την ημερησία διάταξη προς δικό τους όφελος. Αν δεν είχαμε ζαλιστεί από την ατέρμονη αγωνία για το ποιες νέες θυσίες θα κάνουμε ώστε να κρατηθεί η χώρα εν ζωή με νέα δάνεια, θα είχαμε πάθει πολύ μεγαλύτερη ταραχή βλέποντας το επίπεδο της πολιτικής, καθώς και τη γενική δυσλειτουργία της χώρας. Η κοινωνία μας μεταλλάσσεται ραγδαία χωρίς κάποια καθοδήγηση, χωρίς την αίσθηση του τι είναι σωστό και τι λάθος. Δεν υπάρχει μια κεντρική αφήγηση, κάποια κατεύθυνση.
Οι παλιές δομές αμφισβητούνται έντονα: οι πολιτικοί των πρώην «κομμάτων εξουσίας», οι δικαστικοί, οι δημοσιογράφοι χρεώνονται την αποτυχία του παρελθόντος και το οδυνηρό παρόν. Οι πολιτικοί είναι είτε απολογητικοί είτε (αν είναι από τα μη κεντρώα κόμματα) επιθετικοί. Επειδή το πολιτικό κέντρο έχει κατακερματιστεί, κανείς δεν θέλει να το εκπροσωπήσει, να το προστατέψει· έτσι, οι ακραίες φωνές ακούγονται χωρίς απάντηση, ενώ λίγοι σηκώνουν ανάστημα εναντίον ακραίων συμπεριφορών. Οι περισσότεροι πολίτες πλήττονται από ανασφάλεια, από μειωμένα εισοδήματα και δυσβάσταχτα έξοδα. Ο, τι γνώριζαν αμφισβητείται, φοβούνται ακόμη μεγαλύτερες απώλειες.
Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες μέρες είδαμε την επανεμφάνιση λιστών με ονόματα πολιτικών που φέρεται ότι εμπλέκονται σε μικρά ή μεγάλα παραπτώματα, καθώς και τον θεαματικό εκτροχιασμό της συμπεριφοράς του προέδρου της Βουλής. Αιωρούνται πάλι υποψίες για μεγάλες συγκρούσεις πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων, για λόγους που δεν γνωρίζουμε. Αναπτύσσουμε οικειότητα με ακραίες μορφές πολιτικής και κοινωνικής συμπεριφοράς - σαν να μην έχουμε θεσμούς. Μέσα στη ζάλη βλέπουμε τους εαυτούς μας απλοϊκά, ενώ παρουσιάζουμε λάθος εικόνα στον υπόλοιπο κόσμο. Εδώ, οι κυβερνώντες κατηγορούνται ως πειθήνια όργανα των πιστωτών μας (και για αυτό φοβούνται να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις, καταλήγοντας μόνο σε περικοπές), ενώ οι παλικαρισμοί της ενίοτε αντιπολίτευσης πείθουν τους εταίρους μας ότι δεν θέλουμε να είμαστε συνεπείς στις υποχρεώσεις μας.
Ποιοι είμαστε, όμως; Ισως βοηθάει να θυμηθούμε πώς βλέπαμε τους εαυτούς μας πριν την κρίση. Τότε, νιώθαμε Ευρωπαίοι - αλλά με ιδιαιτερότητες. Πιστεύαμε ότι είμαστε πιο άνετοι, κεφάτοι, πιο γενναιόδωροι. Ημασταν περήφανοι για τους αρχαίους προγόνους μας, για τους αγώνες των τελευταίων αιώνων, για την άνοδο του επιπέδου ζωής μας. Είμαστε κομμάτι της Ε. Ε. από το 1981. Δεκάδες χιλιάδες νέοι μας έχουν σπουδάσει σε άλλες χώρες, ενώ επιστήμονες και επαγγελματίες μας διαπρέπουν σε όλο τον κόσμο. Κάθε χρόνο φιλοξενούμε εκατομμύρια ανθρώπους στην όμορφη πατρίδα μας. Γνωρίζαμε ότι είχαμε προβλήματα, αλλά γενικώς ήμασταν καλά με τους εαυτούς μας.
Δυστυχώς, μεγάλο μέρος της ευημερίας βασιζόταν στο εύκολο χρήμα του δανεισμού. Οχι όλο όμως: πολύ «ξένο χρήμα» αναπλήρωνε τους κόπους μας που χάνονταν λόγω της απίστευτης ανοργανωσιάς, σπατάλης, διαφθοράς και αδιαφορίας της δημόσιας διοίκησης (με κύρια ευθύνη των πολιτικών αλλά με την ανοχή των πολιτών), και δεν κάναμε τον κόπο να κλείσουμε τις πληγές που σήμερα αιμορραγούν με τόση ένταση.
Επειδή η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που ζήτησε τη βοήθεια των εταίρων μας, επειδή το ένα κόμμα εξουσίας «κάρφωνε» το άλλο για κακοδιαχείριση και στατιστικές ατασθαλίες, γίναμε καρικατούρα του νωθρού, πονηρού Ευρωπαίου του Νότου. Στο στόχαστρο των εταίρων, πέφτοντας από την αφθονία στην πενία, υπερβάλλουμε για το πόσο μακριά βρισκόμαστε πια από την Ευρώπη.
Καλό θα ήταν να θυμόμαστε –και εμείς και άλλοι– ότι είμαστε και θα μείνουμε στην καρδιά της Ευρώπης, ότι διαθέτουμε δοκιμασμένους θεσμούς, και ότι ο λαός μας κάνει γενναίες προσπάθειες να κρατηθεί στα πόδια του. Συνεργαζόμαστε με τους πιστωτές μας και εκτιμούμε τη βοήθειά τους, αλλά η πρώτη ευθύνη όλων είναι να κρατηθεί η κοινωνία σε ισορροπία, να πιστέψουμε πως ό, τι κάνουμε σήμερα θα είναι όχι για νέες στερήσεις, αλλά για να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον. Η κρίση μας δίνει την ευκαιρία να κάνουμε ό, τι κάναμε πάντα: με δουλειά και επιμονή, τραβάμε την ανηφόρα.

http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathpolitics_1_30/09/2012_463740